Insonni ikki dunyo saodatidan to'sadigan, uni tubanlik va xorlik sari etaklaydigan eng yomon illatlardan biri kibr-havodir. Alloh taolo kibr havoli, mutakabbir kimsalarni ogohlantiradi: “Albatta, menga ibodat qilishdan kibr qilgan kimsalar yaqinda tuban holatda jahannamga kirurlar” (G'ofir, 60).
Yana bir oyatida bunday kimsalarga qarata: “Еr yuzida kibrlanib yurma! Chunki sen (oyoqlaring bilan) zinhor erni tesha olmaysan va uzunlikda tog'larga eta olmaysan” (Isro, 37)deya tanbeh beradi.Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: "Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Alloh taolo kibriyo (ulug'lik) ridoimdir. Azimlik izorimdir. Kim ularning ikkisidan birida Men ila nizo qilsa, uni do'zaxga tashlayman, degan”, dedilar" (Abu Dovud, Muslim rivoyati). Demak, kibr va izzat faqat Allohga xos ekan, bu sifatlar bandaga to'g'ri kelmas ekan. Kim bu sifatlarni Alloh bilan talashsa, ya'ni, shu sifatlar bilan sifatlanishga urinsa, Alloh taoloning azobiga uchraydi. Alloh taoloning “Kibriyo (ulug'lik) ridoimdir. Azimlik izorimdir” deyishi bu ikki sifat Allohga xuddi mazkur ikki kiyim kishiga lozim bo'lganidek lozim ekaniga ishoradir.
Ibn Umar (roziyallohu anhu) bir kishining libosi tufayli kibrlanayotganini ko'rib: “Еr yuzida ham shaytonning tug'ishganlari ko'p! Shayton kibrga berilib, Odamni mensimagani uchun Allohning rahmatidan mahrum etilgan edi... “, dedi. Ibn Umar bu so'zni ikki yoki uch marta takrorladi.
Hazrat Abu Bakr (roziyallohu anhu): “Hech bir musulmon o'zidan boshqa bir musulmonni haqir va kichik deb bilmasin, chunki kichik ko'ringan musulmon Alloh nazarida kattadir”, dedilar.
Vahb ibn Munabbah aytdi: “Alloh taolo Adn jannati (jannatning eng maqbul eri)ni yaratdi va unga qarab: “Sen jamiki mutakabbirlarga haromsan”, dedi.
Imom G'azzoliy: “Saodat kaliti hushyorlik va fahmu farosatdadir. Badbaxtlik manbasi kibr va g'aflatdadir , dedilar.
Darhaqiqat, kufr va ma'siyatdan kattaroq balo-ofat yo'qdir. Kibr-havo tufayli insonlar haqiqatni ko'rmaydilar, shu sabab shayton ularni osonlik bilan o'z izmiga soladi: osongina turli xil buzuq yo'llarga kiradilar, botil aqidalarga ergashib ketadilar. Bunday adashishlar esa jamiyat hayotini izdan chiqadi, parokandaliklar keltirib chiqaradi.
Illatlarning da'vosi ilm-ma'rifat. Imon ilm bilan mukammallashadi. Ilm nafsni tarbiyalaydi. Ezgulik, adolat, fidoyilik va vatanparvarlikni o'rgatadi.
Ilhom VALIЕV,
“Xo'ja Buxoriy” o'rta maxsus Islom bilim yurti o'qituvchisi
www.muslim.uz